Πώς το Χόλιγουντ βγήκε από την ντουλάπα

Χόλιγουντ, το μέρος όπου κατασκευάζονται τα όνειρα. Ετσι το γνωρίσαμε, έτσι το αποδεχτήκαμε. Πάνω απ’ όλα όμως, το Χόλιγουντ είναι μια επιχείρηση και αποσκοπεί στην επίτευξη του μεγαλύτερου δυνατού κέρδους. Τι σημαίνει αυτό;

Ότι παίζει εκ του ασφαλούς ώστε να ικανοποιεί τη μεγαλύτερη μερίδα του mainstream κοινού, το οποίο θα αναγνωρίσει μέσα στις ταινίες τον δικό του τρόπο σκέψης μέσα σε έναν κόσμο που του είναι γνώριμος. Γιατί το Χόλιγουντ συμβάδιζε πάντα με το εξελικτικό επίπεδο της αμερικανικής κοινωνίας. Ταινίες παλαιότερων δεκαετιών που σήμερα χαρακτηρίζονται ως ρατσιστικές, αποτελούσαν τη συντροφιά του μέσου θεατή, ο οποίος είναι αμφίβολο κατά πόσο διαφωνούσε στην πραγματικότητα με όσα έβλεπε. Ειδικά στην περίπτωση του σεξουαλικού προσανατολισμού, η στάση του Χόλιγουντ ήταν εξ αρχής εχθρική και το ερώτημα για το αν πραγματικά έχει αλλάξει αυτή η αντιμετώπιση παραμένει μέχρι σήμερα.

1Ο Κάρι Γκραντ με γυναικεία περιβολή στο “Bringing Up Baby” του 1939

Την εποχή του βωβού κινηματογράφου, οι ηθοποιοί είχαν μια μέθοδο υποκριτικής βασισμένη στην εκφραστικότητα και τη κινησιολογία. Η απεικόνιση ενός γκέι χαρακτήρα βασιζόταν πάνω στα πιο διαδεδομένα στερεότυπα, με μοναδικό στόχο το γέλιο του κοινού. Κι επειδή το κοινό γέλαγε, το Χόλιγουντ δημιούργησε έναν χαρακτηριστικό τύπο ρόλου με την ονομασία “pansy”: λευκοί άντρες με θηλυπρεπείς κινήσεις που συνήθως εξέφραζαν σχόλια που θα περίμενε κανείς να προέρχονται από γυναίκα. Παρουσιάζονταν σαν να μη διαθέτουν κάποια σεξουαλική υπόσταση, με αποτέλεσμα οι γυναίκες να διασκεδάζουν και οι άντρες να μην αισθάνονται κάποια απειλή, και ήταν πετυχημένοι αρκετά ώστε να διατηρηθούν και στις αρχές του ομιλούντα κινηματογράφου. Παράλληλα, σημαντικό κομμάτι στις κωμωδίες ήταν και η εμφάνιση στρέιτ αντρών ντυμένων με γυναικεία ρούχα, στα πλαίσια κάποιας “κωμικής παρεξήγησης”. Αντίθετα όμως, η εμφάνιση μιας γυναίκας με αντρικά ρούχα αποσκοπούσε στη σαγήνη, και παρότι ήταν μεμονωμένα περιστατικά (βλέπε Μάρλεν Ντίτριχ), έκανε τρομερή εντύπωση και τύχαινε μεγάλης αποδοχής.

2

Τα πράγματα όμως άλλαξαν γρήγορα. Η Καθολική Εκκλησία και οι Προτεστάντες καταδίκασαν το Χόλιγουντ και τις “ακόλαστες” ταινίες του, και οι μεγιστάνες για να σώσουν το μαγαζί τους, αποφάσισαν να αυτο-λογοκριθούν. Ω ναι, ο περιβόητος Κώδικας Χέιζ, που γονάτισε θεματικά τη χρυσή εποχή του Χόλιγουντ, ήταν δημιούργημα εκ των έσω. Ο Κώδικας αυτός ήταν στην ουσία μια εκτενής λίστα με απαγορεύσεις, μέσα σε αυτές και η οποιαδήποτε αναφορά στην ομοφυλοφιλία, υπό την ταμπέλα της “σεξουαλικής διαστροφής”. Παρ’ όλα αυτά, η απεικόνιση της ομοφυλοφιλίας δεν εξαλείφθηκε, απλά έγινε πιο διακριτική, μέσα από μικρές λεπτομέρειες που δεν γίνονταν αντιληπτές από τα μέλη της ομάδας λογοκρισίας. Πλέον queer χαρακτήρες δεν εμφανίζονταν στις κωμωδίες αλλά στα δράματα και τα θρίλερ ως οι κακοί της υπόθεσης, όχι για να διασκεδάσουν το κοινό αλλά για να κάνουν την εγκληματική φύση του χαρακτήρα πιο απειλητική.

3Ο Πίτερ Λόρε κακός με ‘εξευγενισμένα χαρακτηριστικά’ στο “Γεράκι της Μάλτας” του 1941.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, το Χόλιγουντ εξακολουθούσε να παρουσιάζει τους queer χαρακτήρες σαν κοινωνιοπαθείς εγκληματίες, σαδιστές και ψυχοπαθείς, μέχρι που μια σειρά από νομοθετικές και κοινωνικές αλλαγές διαφοροποίησαν λίγο τα πράγματα. Οι κινηματογράφοι των ΗΠΑ, που απαγορευόταν πλέον να ανήκουν στα μεγάλα στούντιο, μπορούσαν να προβάλλουν ανεξάρτητες παραγωγές της επιλογής τους ενώ το Χόλιγουντ έπρεπε να συναγωνιστεί την τηλεόραση, τραβώντας το ενδιαφέρον του κοινού με κάτι καινούριο. Ξεκίνησε έτσι η παραγωγή ταινιών με κοινωνικά ζητήματα.

Μπορεί στο “Τσάι και Συμπάθεια” να μην εμφανίζεται ομοφυλόφιλος χαρακτήρας, αλλά το θέμα έρχεται στο προσκήνιο όταν ο στρέιτ πρωταγωνιστής δέχεται bullying λόγω των διαφορετικών του ενασχολήσεων, για να πάρει τελικά την επιβεβαίωση της ετεροκανονικότητάς του από τη γυναίκα που τον ερωτεύεται. Στην ταινία “Inside Daisy Clover”, μια ανερχόμενη ηθοποιός ανακαλύπτει ότι ο συμπρωταγωνιστής και σύζυγός της είναι γκέι. Παρότι ούτε αυτή είναι μια ταινία που ασχολείται με την ομοφυλοφιλία, έχει μείνει στη μνήμη ως μια από τις ελάχιστες ταινίες όπου ο γκέι χαρακτήρας δεν αισθάνεται άβολα με αυτό που είναι και συνεχίζει τη ζωή του όπως την ορίζει ο ίδιος. Το highlight της περιόδου όμως είναι το “The Children’s Hour”, που αφηγείται την ιστορία μιας δασκάλας κρυφά ερωτευμένης με τη συνάδελφο της, που οδηγείται στην αυτοκτονία όταν μαθεύεται πως είναι λεσβία. Με λίγα λόγια, στις ταινίες εκείνης της περιόδου, η ομοφυλοφιλία παρουσιάζεται σαν κάτι κακό και οι χαρακτήρες υποφέρουν και απεχθάνονται τον εαυτό τους. Από την άλλη, στο εξωτερικό είχαν αρχίσει κάποιες απόπειρες να δημιουργηθούν queer χαρακτήρες πιο πολύπλοκοι και ρεαλιστικοί, σε ταινίες που εστίαζαν αν όχι στην ισότητα, τουλάχιστον στην ανοχή και την αναγνώριση.

4Η Σίρλεϊ ΜακΛέιν ερωτευμένη με την Οντρεϊ Χέπμπορν στο “The Children’s Hour” του 1961.

Μετά τα γεγονότα του Stonewall το 1969 που πυροδότησαν τους αγώνες της LGBTQ κοινότητας για αναγνώριση, αποδοχή και κατοχύρωση δικαιωμάτων, η απεικόνιση queer χαρακτήρων βελτιώθηκε, κυρίως επειδή το Χόλιγουντ δημιουργούσε πλέον ταινίες για διαφορετικές κατηγορίες κοινού.

Το 1970 κυκλοφορεί το “The Boys in the Band”, μια ταινία που απευθυνόταν κυρίως σε γκέι κοινό και έριχνε μια ειλικρινή ματιά για το τι σήμαινε να είσαι γκέι/μπάι άντρας στην Αμερική του ’70, αν και αρνητικά σχόλια προέκυψαν επειδή η ταινία δεν ασχολήθηκε με ουσιαστικά προβλήματα που αντιμετώπιζε η κοινότητα και οι χαρακτήρες της είχαν όλοι μια δόση εριστικότητας και μιζέριας. Στο “A Very Natural Thing” που λέει την ιστορία ενός γκέι άντρα που εγκαταλείπει το μοναστήρι και γίνεται δάσκαλος σε σχολείο ενώ τα βράδια αναζητά στα γκέι μπαρ την πραγματική αγάπη, εμφανίζονται πλάνα από το Pride και μια νεαρή λεσβία να δηλώνει απροκάλυπτα στην οθόνη πως «το να είσαι γκέι είναι ένα απολύτως φυσιολογικό πράγμα». Μετά τον “Καουμπόι του Μεσονυχτίου” όπου οι γκέι χαρακτήρες παρουσιάζονταν για άλλη μια φορά σαν άνθρωποι του περιθωρίου με τάσεις αυτο-απέχθειας, η επόμενη ταινία του Τζον Σλέσινγκερ “Καταραμένη Κυριακή”, δείχνει έναν γκέι επαγγελματικά πετυχημένο με τάξη στη ζωή του. Στο “Καμπαρέ”, το μόνο που φαίνεται να εμποδίζει τον πρωταγωνιστή από το να διεκδικήσει αυτό που θέλει είναι η ντροπαλή του φύση, που όμως τελικά δε βάζει φρένο στις πράξεις του. Αυτές ήταν ταινίες που απευθύνονταν σε ένα πιο εκλεπτυσμένο και απελευθερωμένο κοινό. Οι μεγάλες όμως επιτυχίες για mainstream θεατές ήταν ταινίες δράσεις σαν το “Vanishing Point”, όπου γκέι και τρανς εγκληματίες εκτελούνται με γραφική βία από τον πρωταγωνιστή.

5

Η γκέι παρέα του “The Boys in the Band” το 1970.

Αυτό το μοτίβο συνεχίστηκε και τη δεκαετία του ’80 με τη άνοδο των ρεπουμπλικάνων στην Αμερική που αντιστέκονταν στα δικαιώματα της κοινότητας και μποϊκόταραν ταινίες και τηλεοπτικά προγράμματα που θεωρούσαν ότι προσβάλλουν τις χριστιανικές και οικογενειακές αξίες. Η εμφάνιση του AIDS έφερε επίσης αλλαγές, και σημαντικό στοιχείο ήταν πως η άγνοια που υπήρχε πυροδότησε τον μύθο ότι ο ιός HIV προσβάλλει αποκλειστικά τους γκέι. Η πρώτη αμερικανική ταινία που ασχολήθηκε με το AIDS ήταν το “Parting Glances”, μια ανεξάρτητη παραγωγή που όμως είχε άγνοια γύρω από το θέμα καθώς και ομοφοβικά στοιχεία. Η πρώτη ευρείας κυκλοφορίας ήταν το “Longtime Companion” αλλά η πλέον διάσημη γύρω από το θέμα είναι η “Philadelphia”. Εμπνευσμένη από ένα πραγματικό περιστατικό, η ταινία δείχνει τον δικαστικό αγώνα ενός γκέι άντρα με AIDS μετά από την άδικη απόλυσή του. Η ταινία όμως είναι ξεχωριστή και για τον τρόπο που το Χόλιγουντ απεικόνισε έναν γκέι χαρακτήρα. Ο πρωταγωνιστής αποτελεί κομμάτι της ετεροφυλοφιλικής αμερικανικής κοινωνίας, ζει μια mainstream ζωή, διαθέτει όλα τα εξωτερικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα ενός στρέιτ και επίσης έχει τη συμπαθητική μορφή του Τομ Χανκς που εμποδίζει να δημιουργηθούν αισθήματα αντιπάθειας ή απειλής στο mainstream κοινό.

6

Ο Τομ Χανκς στη “Φιλαδέλφεια” του 1993

Τη δεκαετία του ’90, η πολιτική έξαρση ενάντια στους ομοφυλόφιλους άρχισε να ατονεί, πολλά μέλη της κοινότητας μεταξύ των οποίων αναγνωρίσιμα άτομα άρχισαν να κάνουν coming out, ενώ το AIDS είχε αναγκάσει την κοινωνία να μιλά πιο ανοιχτά για την ανθρώπινη σεξουαλικότητα. Τότε εμφανίστηκε η νεότερη γενιά queer καλλιτεχνών που βοήθησαν να δημιουργηθεί αυτό που έγινε γνωστό ως Queer Cinema, με βασικές αλλαγές στη νόρμα της απεικόνισης, όπως η εμφάνισή των queer χαρακτήρων ως ενταγμένα μέλη της κοινωνίας αλλά διατηρώντας το δικαίωμα να μην αποτελούν το παραδοσιακό role model. Στο πλαίσιο αυτών των αλλαγών, το Χόλιγουντ υιοθέτησε την πολιτική ορθότητα παρουσιάζοντας την ομοφυλοφιλία σαν κομμάτι της ανθρώπινης σεξουαλικότητας και τους queer σαν μια μειονότητα που όφειλε να αντιμετωπίζει με τον απαραίτητο σεβασμό. Η ομοφοβία άρχισε να αντιμετωπίζεται το ίδιο αρνητικά με τον σεξισμό και τον αντισημιτισμό. Διάσημοι ηθοποιοί ήταν πλέον πιο πρόθυμοι να ερμηνεύσουν queer ρόλους, αρχικά σε κωμωδίες με ιδιόρρυθμους ή camp χαρακτήρες μέσα σε ένα κλίμα γενικής αποδοχής. Στον “Γάμο Του Καλύτερού Μου Φίλου”, ο δεύτερος ρόλος του κολλητού της πρωταγωνίστριας είναι ο πιο ισορροπημένος μέσα στην ταινία, κατασταλαγμένος και έτοιμος πάντα να δώσει τη σωστή συμβουλή, ένα μοτίβο που κυριαρχεί στις ρομαντικές κωμωδίες μέχρι και σήμερα. Θέμα ταμπού παρέμενε ακόμα όμως η εμφάνιση εκδηλωτικών πράξεων αγάπης μεταξύ ομόφυλων ζευγαριών. Η πρώτη χολιγουντιανή ταινία που διαφοροποιήθηκε σε αυτό το κομμάτι ήταν το “Brokeback Mountain” που απεικόνιζε μια ρομαντική ιστορία μεταξύ δύο στρέιτ αντρών.

7

Ο Γκρεγκ Κίνιαρ ως γκέι γείτονας στο “Καλύτερα Δε Γίνεται” του 1997.

Στις δραματικές ταινίες, βασικό στοιχείο για την απεικόνιση LGBTQ χαρακτήρων είναι η χρονολογία στην οποία εκτυλίσσεται η δράση. Μια ταινία που εκτυλίσσεται στον 21ο αιώνα, παρουσιάζει queer χαρακτήρες εντάξει με τον εαυτό τους που προσπαθούν να ζήσουν τη ζωή τους όπως τη θέλουν, με την απεικόνιση των προβλημάτων της κοινότητας να παραμένει στη διακριτική ευχέρεια του σκηνοθέτη. Στο “Shortbus”, ο Τζον Κάμερον Μίτσελ παρουσίασε μια ομάδα από στρέιτ, γκέι, μπάι και τρανς χαρακτήρες που προσπαθούν να διαχειριστούν την ερωτικότητα και τη μοναξιά τους σε μια underground Νέα Υόρκη. Στα “Πλεονεκτήματα του Να Είσαι Στο Περιθώριο”, υπάρχει ένας γκέι έφηβος και αγγίζονται θέματα όπως το coming out, το bullying και η ενδο-οικογενειακή βία λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού, ενώ στο “Sex and the City 2”, εμφανίζεται με λεπτομέρειες ένας γάμος μεταξύ γκέι αντρών. Αλλη ομάδα ταινιών είναι οι βιογραφίες διάσημων ατόμων όπως το “Milk”, το “Behind the Candelabra”, το “Dallas Buyers Club”, το “Bohemian Rhapsody” και το “Rocketman”, οι οποίες εκτυλίσσονται στο παρελθόν και παρουσιάζουν queer χαρακτήρες αντίστοιχους με τη εποχή στην οποία βρίσκονται.

8

Η πληθώρα ταινιών όπου οι queer χαρακτήρες βρίσκουν τραγικό τέλος έχει προκαλέσει πολλά αρνητικά σχόλια, καθώς και η έλλειψη κωμικών ταινιών με queer πρωταγωνιστές. Ενώ το στρέιτ κοινό έχει όλη την ποικιλία ταινιών που απαιτείται ώστε να ικανοποιεί τα ετερόκλητα μέλη του, αυτό δεν ισχύει για τα εξίσου ετερόκλητα μέλη του queer κοινού που ακόμα ψάχνει να αναγνωρίσει τη δική του παρουσία μέσα στον αμερικανικό κινηματογράφο. Αυτό πλέον δείχνει να αλλάζει ριζικά. Στο “Με Την Πρώτη Ματιά”, ένας τυφλός έφηβος γνωρίζει τον έρωτα με έναν συμμαθητή του και η ταινία κλείνει με τους δυο ανοιχτά σαν ζευγάρι μπροστά στα μάτια των άναυδων νταήδων του σχολείου. Το “Να Με Φωνάζεις Με Τ’ Ονομα Σου” που ήταν μια από τις πιο δημοφιλής ταινίες του 2018, σκιαγραφεί όλη την πορεία γνωριμίας δυο αντρών που κορυφώνεται με τον εκπληκτικό μονόλογο του πατέρα προς τον γκέι γιο του για το φυσιολογικό της αγάπης, ενώ το “Με Αγάπη, Σάιμον” είναι μια ευχάριστη και κοινωνικά ρεαλιστική ρομαντική κωμωδία για έναν κρυφά γκέι έφηβο που αναζητά την ταυτότητα του γκέι συμμαθητή του, τον οποίο έχει ερωτευτεί μέσα από τα ανώνυμα e-mail που ανταλλάσουν. Η ταινία αυτή μάλιστα θα διασκευαστεί σε σειρά για το Disney+.

10

Η κοινωνία δεν σταματά να εξελίσσεται και η ύπαρξη queer χαρακτήρων στον κινηματογράφο και την τηλεόραση έχει γίνει κομμάτι της καθημερινότητας, φέρνοντας την κοινωνία όλο και πιο κοντά στην αποδοχή και την αναγνώριση της ισότητας ενώ η συνεχής παρουσία νεότερων ανθρώπων στον χώρο του σινεμά φέρνει σταδιακά τον αέρα της ανανέωσης.

Ορέστης Μαλτέζος

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

50 − 48 =